Data opracowania: marzec 2025
- Cel i kontekst diagnozy
Celem przeprowadzonej diagnozy było rozpoznanie realnych potrzeb uczniów klas VII–VIII szkół podstawowych oraz uczniów szkół ponadpodstawowych w trzech województwach: dolnośląskim, lubuskim i zachodniopomorskim. Badanie koncentrowało się na dwóch kluczowych obszarach wymagających wsparcia w ramach edukacji pozaformalnej:
kształcenie obywatelskie,
edukacja regionalna.
Diagnoza została przeprowadzona w ramach przygotowań do realizacji projektu „Historie z Walizki”, którego celem jest wzmacnianie więzi społecznych oraz przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych poprzez działania międzypokoleniowe z udziałem młodzieży. Wyniki badania posłużyły do opracowania trzech regionalnych programów edukacji pozaformalnej oraz metodologii pracy opartej na lokalnym kontekście społeczno-kulturowym.
- Metodologia badania
Badanie przeprowadzono w styczniu–lutym 2025 roku w formie anonimowej ankiety internetowej. Zastosowano standaryzowany kwestionariusz składający się z 18 pytań zamkniętych oraz 3 pytań otwartych, ukierunkowanych na:
ocenę poziomu wiedzy i kompetencji obywatelskich,
identyfikację wiedzy o regionie i tożsamości lokalnej,
preferencje dotyczące form edukacji pozaformalnej,
wcześniejsze doświadczenia z projektami edukacyjnymi.
Analiza wyników została przeprowadzona przy wykorzystaniu metod statystyki opisowej oraz analizy treści odpowiedzi jakościowych.
- Charakterystyka respondentów
Badaniem objęto 300 uczniów w wieku 13–18 lat, pochodzących z trzech województw:
dolnośląskiego – 100 uczniów,
lubuskiego – 100 uczniów,
zachodniopomorskiego – 100 uczniów.
W każdej z grup regionalnych zachowano proporcję pomiędzy uczniami szkół podstawowych (klasy VII–VIII) i uczniami szkół ponadpodstawowych.
Województwo Liczba respondentów Szkoły podstawowe Szkoły ponadpodstawowe
Dolnośląskie 100 52 48
Lubuskie 100 55 45
Zachodniopomorskie 100 50 50
RAZEM 300 157 143
- Kluczowe wnioski z diagnozy
A. Edukacja obywatelska
71% uczniów uznało, że zagadnienia związane z funkcjonowaniem państwa, samorządu, prawami obywatelskimi czy aktywnością społeczną są przedstawiane w szkole w sposób niewystarczający.
68% nie brało dotąd udziału w żadnych projektach, warsztatach lub symulacjach dotyczących życia publicznego.
55% uczniów nie czuje się przygotowanych do świadomego uczestnictwa w życiu obywatelskim – zarówno na poziomie lokalnym, jak i ogólnokrajowym.
W odpowiedziach otwartych najczęściej pojawiające się sugestie dotyczyły potrzeby:
– warsztatów z udziałem przedstawicieli samorządu,
– ćwiczeń z podejmowania decyzji społecznych,
– tworzenia młodzieżowych rad i symulacji wyborów.
B. Edukacja regionalna
74% uczniów nie potrafiło wskazać ważnych postaci, wydarzeń lub tradycji charakterystycznych dla swojego regionu.
62% nigdy nie uczestniczyło w zajęciach lub projektach o tematyce lokalnej.
80% zadeklarowało chęć udziału w działaniach przybliżających historię, kulturę i tożsamość własnego regionu.
Uczniowie wykazali zainteresowanie formami takimi jak:
– tworzenie lokalnych przewodników i wystaw,
– udział w spacerach historycznych,
– digitalizacja rodzinnych lub sąsiedzkich archiwów.
- Preferowane formy edukacji pozaformalnej
Respondenci wskazali najbardziej atrakcyjne formy działań pozaformalnych:
Warsztaty terenowe, projektowe, działania grupowe – 82%
Gry edukacyjne i symulacje – 76%
Spotkania z lokalnymi liderami i świadkami historii – 68%
Tworzenie filmów, podcastów i wystaw – 64%
Wykorzystanie nowoczesnych technologii (VR, quizy, interaktywne mapy) – 60%
- Rekomendacje
Na podstawie wyników diagnozy rekomenduje się następujące kierunki działań:
- Rozwój kompetencji obywatelskich poprzez:
organizację warsztatów na temat demokracji lokalnej,
symulacje procesów obywatelskich (obrady, wybory, konsultacje),
angażowanie uczniów w inicjatywy młodzieżowe.
- Wzmacnianie edukacji regionalnej poprzez:
tworzenie projektów opartych na lokalnym dziedzictwie,
budowanie narracji wokół wspólnej historii miejscowości i regionu,
współpracę z lokalnymi muzeami, archiwami i instytucjami kultury.
- Wspieranie międzypokoleniowego dialogu:
włączanie seniorów jako „żywych źródeł historii”,
organizacja wspólnych działań edukacyjno-kulturowych uczniów i osób starszych.
- Podsumowanie
Wyniki badania jednoznacznie wskazują na potrzebę uzupełnienia oferty edukacyjnej szkół o działania pozaformalne w zakresie edukacji obywatelskiej i regionalnej. Uczniowie deklarują wysoką motywację do uczestnictwa w projektach, które są angażujące, praktyczne i zakorzenione w lokalnym kontekście.
Diagnoza stanowi punkt wyjścia do tworzenia trzech regionalnych programów edukacji pozaformalnej.
Zespół